Της Τέχνης τα καμώματα

Η κατά παραγγελία τέχνη, είναι τέχνη; Ως αποτέλεσμα, ναι. Ως πράξη, όμως; Το Μουσείο του Λούβρου παρήγγειλε στον Αλέξαντρ Σοκούροφ την ταινία για την ανάδειξη του Μουσείου. Σε αντιστοιχεί με τη Ρωσική Κιβωτό του 2002, η Francofonia του 2015 (Κιβωτός των ανθρώπων, κατά την ελληνική μετάφραση) αποτελεί ένα ακόμη έξοχο δείγμα για τη δημιουργική οπτική περί την τέχνη, από τον μεγάλο Ρώσο σκηνοθέτη.
Η ταινία προβλήθηκε από την Κινηματογραφική Λέσχη Τρικάλων τη Δευτέρα 30 Ιανουαρίου 2017 και έτυχε, ως ήταν αναμενόμενο, διπλής αποδοχής: α κουραστική και β. τέλεια.
Βασικά, είναι και τα δύο. Είναι ένα κουραστικό, τέλειο ντοκιμαντέρ για ένα από τα διασημότερα μουσεία του κόσμου με τόσα κλεμμένα εκθέματα.
Κυρίαρχο στοιχείο, η εναλλαγή εικόνων της Μαριάν (της προσωποποίησης της γαλλικής δημοκρατίας) με τον Ναπολέοντα,  ένα καράβι που θα βυθιστεί, αν στα μανιασμένα νερά κάποιου μακρινού ωκεανού, δεν πετάξουν οι ναύτες τα κοντέινερς με πλούτο της τέχνης που μεταφέρει, τα Στούκας πάνω από τον παρισινό ουρανί, αναμνήσεις από εικόνες άλλων ποχών για το Μουσείο.
Ένα ντοκιμαντέρ με χρώματα και φωτογραφία που μεταφέρει σε άλλη εποχή, με «πειραγμένη», δηλαδή, την ίδια την εικόνα. Η χρήση της τεχνολογία βοήθησε πολύ στη σύζευξη της ιστορίας δημιουργίας του μουσέιου, με τη σύζευξη των ζωών των δύο πρωταγωνιστών: του κόμη Μέττερνιχ, επικεφαλής της γερμανικής διοίκησης στο Παρίσι στη διάρκεια της κατοχής, για θέματα πολιτισμού, και του Ζακ Ζογιάρ, διευθυντή του Μουσείου. Η τέχνη ένωσε τους δύο αντίθετους αυτούς τύπους ανθρώπων. Ητέχνη είναι το απάγκιο, για όλους. Η τέχνη είναι η έκφραση, ηζωή μας, η κίνησή μας.
Εξαιρετικός μονόλογος – άκρως κουραστικός, φυσικά – του παντεπόπτη αφηγητή Σοκούροφ, θέτει ζητήματα και θίγει σημεία.
Για παράδειγμα, κυρίαρχο είναι το αιωρούμενο ερώτημα: αν καταστρεφόταν ο κόσμος μας, τι θα βάζαμε στην κιβωτό των ανθρώπων; Ποια τέχνη; Ποια μορφή της; Η απάντηση, φυσικά, αναμενόμενη: εφ’ όσον το ντοκιμαντέρ – ταινία αναφέρεται στο Λούβρο… στοιχεία του Λούβρου.
Απορία: Ανθρωπο δεν θα βάζαμε;
Δεύτερο παράδειγμα: Σε κάποια στιγμή, ο σκηνοθέτης ξεπερνά πολύ ήπια τις τεράστιες κλοπές των Γάλλων από Μ. Ανατολή, Περσία, Ελλάδα, Ρώμη κ.α., με το ευφολόγημα της εμφάνισης του Ναπολέοντα, που θεωρούσε ότι όλα αυτά τα κλεμμένα, ήταν τρόπαια από τις νίκες του.
Απορία: Πότε πολέμησε ο Ναπολέων εναντίον της Ελλάδας και δεν το θυμόμαστε; Και μάλιστα, πότε τη νίκησε σε αυτόν τον πόλεμο, ώστε να δικαιολογήσει το τρόπαιο της Νίκης της Σαμοθράκης;
Τρίτο παράδειγμα: Η Γαλλία είναι κέντρο της παγκόσμιας τέχνης («ήταν», είναι ο σωστός γραμματικά χρόνος), αλλά η Ρωσία υπέφερε στον δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ευτυχώς σε αυτό το σημείο, ο Σοκούροφ δείχνει ξεκάθαρα τη δυτική συενργασία εναντίον του μπολσεβικισμού. Αναφέρεται στην πιθανή Γερμανογαλλική Ενωση, που κάποιοι κύκλοι στο Ναζιστικό κόμμα φαντάζονταν για την Ευρώπη μετά το τέλος του πολέμου. Το σχόλιο του Σοκούροφ, σαφές: ο παλιός γαλλογερμανικός άξονας, που κυριάρχησε επί δεκαετίες στην ΕΟΚ – ΕΕ, είναι μεθεόρτιο ενός αχρείαστου πολέμου. Αντιθέτως, μένος ήταν ο σοβιετική ιδεολογία και ύπαρξη, εξ ού και οι καταστροφές ΟΛΩΝ των έργων τέχνης στις κατεχόμενες από τους Ναζί χώρες της ανατολικής Ευρώπης (των υπανθρώπων Σλάβων) και δη των δυτικών περιοχών της ΕΣΣΔ.
Απορία: Αυτό το σχόλιο, πώς διέλαθε της προσοχής των Γάλλων; Ναρκισσιστές όντες, προφανώς χάρηκαν από τον απόλυτο εκθειασμό της Γαλλίας και της γαλλικής κουλτούρας που προβάλλεται υπέρ το δέον στην ταινία. Ισως κάποιος Γάλλος να μην έλεγε τόσο κοσμητικά επίθετα για τη Γαλλία….
Αλλά τελικά… Ο Σοκούροφ επιτυγχάνει τον σκοπό του. Δίνει τροφή για σκέψη. Σε αυτό το σημείων, ελάχιστα αναφέρονται για την έξοχη φωτογραφία, τις όμορφες εικόνες με πίνακες και γεγονότα που ανασυντίθενται.
Καλλιτεχνικώς, η ταινία είναι αριστούργημα. Μυθοπλασία ελάχιστη, βέβαια, ενταγμένη σε ένα απλό πλαίσιο: αυτό της προβολής του Λούβρου ως κιβωτού των ανθρώπων και των τεχνών του. Σκέψεις πολλές, εφαλτήρια για συζητήσεις ατέρμονες περί την Τέχνη. Η ίδια η ταινία, φτάνει στο ντοκιμαντέρ. Και αντιστρόφως. Εξάλλου, η αγάπη του Σοκούροφ για τα Μουσεία, ήταν γνωστή ήδη από το τεράστιο μονοπλάνο τη Ρωσικής Κιβωτού. Λάτρης του Ταρκόσφκι  ίδιος, χρησιμοποιεί την τεχνική των απέραντων μεγάλων πλάνων, της αργής, βασανιστικά αργής επιμονής, της εικόνας της ποίησης, της εφαρμογής τη σκέψης που μας ταξιδεύει μαζί με τον λόγο, σε ένα πλάνο ή σε μια εικόνα.
Υπό την έννοια αυτή, η ταινία – ντοκιμαντέρ είναι αρτιότατη. Όμως, εφ’ όσον το Λούβρο λειτούργησε ως σύγχρονος Μαικήνας, ο Σοκούροφ είναι σκηνοθέτης με τη μαγική ματιά των προηγούμενων (αργών, φυσικά) ταινιών του, ή ένας εξαίρετος επαγγελματίας;
Η Τέχνη, μέχρι πού φτάνει; Εχει όριο; Ποιο;
Να, λοιπόν, τα θετικά της ταινίας: η σκέψη

Θανάσης Μιχαλάκης
Γραμματέας Κινηματογραφικής Λέσχης Τρικάλων

 

Δώστε μια απάντηση

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

three + nine =